S.M.A.K.

ANSUYA BLOM

Ansuya Blom (Nederland, 1956) maakt films, tekeningen, collages en installaties waarin ze ruimte laat voor het vreemde en onbenoembare. In haar werk gaat geluid over in muziek, klank in gesproken woord, tekst in tekeningen. Al meer dan veertig jaar bouwt ze aan een oeuvre dat de grenzen van de innerlijke belevingswereld minutieus aftast. Ze brengt de complexe relaties van de mens met zichzelf en met de buitenwereld in beeld.

Ansuya Blom interesseert zich voor psychoanalyse en psychiatrie. Ze stelt kritische vragen over de gemarginaliseerde positie van degenen die moeite hebben om aan de dominante sociale codes en normen te voldoen, en over de manier waarop de samenleving met hen omgaat. ‘Tolerantie voor elkaars ondoorzichtigheid voorkomt barbarisme,’ zegt ze.

Met haar, meerstemmige, meerduidige werk nodigt ze de toeschouwer uit tot een open verkenning. In de incompleetheid van het fragmentarische kan de toeschouwer op zoek gaan naar een eigen innerlijke ervaring. Als dat gebeurt, is er ruimte voor het ontstaan van een ‘eerste persoon meervoud’, zoals ze het noemt.

Let op:
Helaas zijn wij vanwege overheidsmaatregelen met betrekking tot de pandemie genoodzaakt om de solotentoonstelling van beeldend kunstenaar Ansuya Blom een dag eerder sluiten. De tentoonstelling is niet meer te bezoeken.

review Mister Motley

Curator Thibaut Verhoeven van S.M.A.K. reageert op de solo van Ansuya Blom met twee werken van Jean Pierre Raynaud: Psycho-object: Tour De Babel en 300pots.

Ontwrichte psyches gevangen in een talig modernisme

Ik was niet zo bekend met de artistieke praktijk van Ansuya Blom (Groningen, 1956), toen ik gevraagd werd om vanuit de collectie van het S.M.A.K. een antwoord te formuleren op haar tentoonstelling in Club Solo. Het was dus voor mij een eerste, quasi ‘blinde’ ontmoeting met haar intrigerende oeuvre. Ter voorbereiding op het atelierbezoek dat ik eind augustus bij Ansuya Blom in Amsterdam zou doen, stuurde ze me haar recente film Spell door, die als een van de pivotale werken op haar tentoonstelling zou worden getoond. Deze film, die opgenomen werd binnen de modernistische, strakke architectuur van het huis-atelier van Theo van Doesburg in het Franse Meudon, is zonder meer beklijvend en baadt in een unheimliche, surrealistische atmosfeer die voor mij reminiscenties oproept aan insomnia, gevangenschap en psychisch lijden.

Tijdens het atelierbezoek, waar Ansuya me een reeks prachtige, monumentale en uit bloedrode organische structuren opgetrokken tekeningen toonde, viel mijn oog op een tekst die ze tijdens de tentoonstelling als motto wilde tonen bij de tekeningeninstallatie. Deze tekst, geschreven door Dr. Meyer (Kreuzlingen), opgesteld in een half observerende, half literaire stijl, en balancerend tussen objectief en subjectief, leek me een soort ‘handleiding’ te zijn, een poging tot het beschrijven van een psychisch lijdende persoon. Do or deze twee indringende werken van Ansuya Blom in de tentoonstelling bij Club Solo – een beeldend en een talig werk – en vooral door de psychiatrische atmosfeer waarin ze allebei baden, kwam ik vrij snel en intuïtief uit bij een werk dat zich in de S.M.A.K.-collectie bevindt en mijns inziens deze atmosfeer even indringend, maar op een minder beweeglijke en meer statische, verrassend talige manier weergeeft: Psycho-Objet Tour de Babel van de bekende Franse kunstenaar Jean-Pierre Raynaud.

Het werk van Jean-Pierre Raynaud breekt door in het kielzog van het Nouveau Réalisme, een kunststroming die in 1960 werd opgericht door de Franse kunstcriticus Pierre Restany en doorgaans als de Europese tak van de Pop-Art wordt beschouwd. Anders dan hun Amerikaanse tegenhanger manifesteerden de Nouveau Realisten zich eerder tegen de consumptiemaatschappij door dagelijkse
industrieel vervaardigde gebruiksvoorwerpen (dikwijls in grote getale) in hun kunst te integreren. Raynaud behoorde tot de zogenaamde ‘Objecteurs’, een jongere generatie kunstenaars die net na het Nouveau Realisme opkwamen en deze stroming een andere artistieke richting gaven. Bij de ‘oudere’ generatie van de Nouveaux Realisten ging het in wezen over een sociologisch streven naar een onpersoonlijke poëzie van een serieel product, als kritiek op de massaconsumptie. Bij Raynaud keerde dit sociologische aspect zich naar binnen en werd het veel psychologischer. Hij streefde naar een persoonlijke en minder steriele beeldtaal. Hoewel hij overduidelijk serieel werkt, met industrieel vervaardigde objecten als bloempotten, tegels, verbodstekens en dies meer, streeft hij niet zozeer naar een andere waarneming van de werkelijkheid maar eerder naar een intuïtieve, psychologische benadering van zijn eigen ik.

Het werk Tour de Babel, een vroeg werk van Jean-Pierre Raynaud, past volkomen in dit artistieke denkkader en behoort tot zijn zogenaamde Psycho-Objets, die hij begon te vervaardigen vanaf 1962. De installatie bestaat uit een horizontaal en verticaal wit betegeld paneel dat vormelijk refereert naar de architectuur van een grafzerk, en waarop respectievelijk een kinderstoeltje dat is bekleed met rode
specie, een bloempot, het onderstel van het stoeltje en een gefragmenteerde foto van een oude man werd geplaatst. De witte tegels refereren niet enkel naar de toenmalig in zwang zijnde modernistische architectuur, maar geven het geheel ook een beklemmende, ziekenhuisachtige atmosfeer, waarin Raynaud de toeschouwer confronteert met de clash tussen het leven, gesymboliseerd door het kinderzitje en de bloempot, en de dood, gesymboliseerd door de bloedrode specie en de foto van de ouderling. Deze installatie, draagt de veelzeggende titel Tour de Babel, een uitgesproken verwijzing naar het feit dat de (ontwrichte) psyche ook talig-tekstueel georganiseerd is.

Het werk is een typevoorbeeld van Raynauds Psycho-Objects, waarin hij serieel vervaardigde massaproducten gebruikt om de radeloosheid en de verwarring van de moderne psychologie te verbeelden. Die dient zich steeds ongemakkelijk te verhouden tot het gemachiniseerde en onpersoonlijke karakter van de hedendaagse geïndustrialiseerde consumptiemaatschappij.

De acht met rode specie gevulde bloempotten zijn een onderdeel van 300 pots, een ander werk van Jean Pierre Raynaud uit de collectie van het S.M.A.K. Ze vormen een ruimtelijke ondersteuning voor het werk Psycho-Objet Tour de Babel en kunnen binnen deze context gelezen worden als een metafoor voor de de-individualisering van de ontwrichte menselijke psyche, als acht ontmen-
selijkte psychisch lijdende personen, gevangen binnen een modernistisch gekaderd keurslijf, wachtend op leven, dood ... of zorg.

Thibaut Verhoeven
onderzoeker collectie, S.M.A.K. Gent

Editie Club Solo, 2021
collage van transparante film, fineliner op digitale print
De multiple van Ansuya Blom is gebaseerd op een detail uit het werk War Songs en werd speciaal voor deze tentoonstelling gemaakt, in een oplage van zeven exemplaren. Het werk is voor € 250,- te koop in Club Solo.

Trailer

Ansuya Blom (Nederland, 1956) maakt films, tekeningen, collages en installaties waarin ze ruimte laat voor het vreemde en onbenoembare. In haar werk gaat geluid over in muziek, klank in gesproken woord, tekst in tekeningen. Al meer dan veertig jaar bouwt ze aan een oeuvre dat de grenzen van de innerlijke belevingswereld minutieus aftast. Ze brengt de complexe relaties van de mens met zichzelf en met de buitenwereld in beeld.

Ansuya Blom interesseert zich voor psychoanalyse en psychiatrie. Ze stelt kritische vragen over de gemarginaliseerde positie van degenen die moeite hebben om aan de dominante sociale codes en normen te voldoen, en over de manier waarop de samenleving met hen omgaat. ‘Tolerantie voor elkaars ondoorzichtigheid voorkomt barbarisme,’ zegt ze.

Met haar, meerstemmige, meerduidige werk nodigt ze de toeschouwer uit tot een open verkenning. In de incompleetheid van het fragmentarische kan de toeschouwer op zoek gaan naar een eigen innerlijke ervaring. Als dat gebeurt, is er ruimte voor het ontstaan van een ‘eerste persoon meervoud’, zoals ze het noemt.

Let op:
Helaas zijn wij vanwege overheidsmaatregelen met betrekking tot de pandemie genoodzaakt om de solotentoonstelling van beeldend kunstenaar Ansuya Blom een dag eerder sluiten. De tentoonstelling is niet meer te bezoeken.

review Mister Motley